De moeder is de oerplek van veiligheid.

Het welzijn van elk kind begint bij het welzijn van de moeder, al vanaf in de moederschoot. Ons zenuwstelsel scant voortdurend — en volledig onbewust — op veiligheid of gevaar. Een goede regulatie van dat zenuwstelsel bepaalt onder andere of we later veilig kunnen verbinden met anderen en in staat zijn om emotioneel volwassen te communiceren.

De vorming van dat communicatieve zenuwstelsel start bij de moeder. Wanneer we daar een goede start maken, krijgen we als kind een groot stuk veerkracht en weerbaarheid mee. Het vormt als het ware een basisbuffer voor alles wat er later nog op ons pad komt.

Bij de geboorte is elk kind een onbeschreven blad. De hersenen zijn nog niet in staat tot rationeel denken. De eerste communicatie gebeurt via de zintuigen, aangestuurd door specifieke hersenzenuwen. Het is de wereld van het onbewuste voelen, en die stuurt ons volledig.

Dit gebeurt via onze ogen, oren, huidcontact, gelaatsuitdrukkingen en geluiden zoals huilen, lachen en kirren. De moeder speelt hierin een cruciale rol, omdat zij de eerstelijnspersoon is in het bieden van zorg, aandacht, vertraging wanneer dat nodig is, en het geven van rust, warmte en veiligheid.

Wanneer de moeder in haar leven langdurige stress en/of ziekte heeft meegemaakt — en zeker wanneer dit aanwezig is tijdens de zwangerschap en de eerste drie levensjaren van het kind — komt haar eigen communicatieve zenuwstelsel onder druk te staan en uit balans. Het spreekt voor zich dat het kind dit meedraagt.

De moeder is dus de oerplek van veiligheid, het beginpunt van onze eerste ervaringen.

Uiteraard is niet elke vrouw een moeder. Maar elke vrouw, en ook elke man, hééft een moeder. Dit onderstreept dat het belang van de moeder, en de zorg voor haar, vanuit maatschappelijk oogpunt niet onderschat mag worden.

Een fenomeen dat mij in dat kader zorgen baart, is het hoge aantal meldingen van fysiek en/of psychisch huiselijk geweld, zowel naar kinderen als naar partners. De meeste daders — en de cijfers liegen er niet om — zijn mannen; de meeste slachtoffers zijn vrouwen. Ik benadruk ‘de meeste’, omdat nuance belangrijk is. Huiselijk geweld heeft een verwoestende impact op levens en op volgende generaties. Vanuit mijn discours over het belang van zorg voor de moeder wordt nog duidelijker dat het al vijf over twaalf is.

De wereld van vandaag staat altijd aan. Ze verwacht dat we altijd bereikbaar zijn, altijd verantwoordelijkheid nemen, altijd bezig zijn. Ons brein en ons zenuwstelsel zijn daar niet voor ontworpen. Ze zijn wel adaptief, maar de prijs die we daarvoor betalen is groot. Dat zien we vandaag in een stijging van mentale problemen bij jongeren en een toename van het aantal kankergevallen, ook bij jongeren.

Onze systemen raken uit balans.

Het is daarom belangrijk dat we inzetten op preventie in de zorgsector, in ons onderwijs en op andere maatschappelijke domeinen. Preventie vraagt om een systemische aanpak, geen symptoombestrijding. Neem bijvoorbeeld hartaanvallen: de wetenschap heeft vooral mannen gebruikt als onderzoeksobject, omdat mannen stabieler zijn en minder hormonale schommelingen hebben. Het gevolg is dat wanneer een vrouw een hartaanval krijgt, de kans groter is dat ze een verkeerde diagnose krijgt.

Het is belangrijk dat we niet alleen de moeder eren, maar ook de zachte, intuïtieve kracht die ons herinnert aan wat werkelijk belangrijk is. De rust, de veiligheid en het vertrouwen die de moederschoot kan bieden, zijn waarden die ons als mensen met elkaar verbinden.

In het grotere geheel is er uiteindelijk maar één moeder: moeder aarde, Pacha Mama. Zonder haar natuur zouden wij er niet zijn, en zonder haar zorg blijven we ook niet bestaan.

Laat dit moment daarom niet alleen een ode zijn aan de moeders in ons leven, maar ook een herinnering aan de oerkracht die ons draagt, voedt en verbindt. Een uitnodiging om met meer zachtheid, respect en dankbaarheid in de wereld te staan.